ELEKTRİK AKIMI İNTERAKTİF TESTİ (TYT)

Çözüm:

Üst koldaki $6\ \Omega$ ve $3\ \Omega$'luk dirençler birbirine seri bağlıdır:

$$R_{\text{üst}} = 6 + 3 = 9\ \Omega$$

Üst kol ($9\ \Omega$) ile alt koldaki direnç ($9\ \Omega$) birbirine paralel bağlıdır. Eşit paralel dirençlerin eşdeğeri:

$$R_{\text{eş}} = \frac{R}{n} = \frac{9}{2} = 4{,}5\ \Omega$$

Doğru Cevap: B

Çözüm:

1. S anahtarı kapatıldığında L lambasının iki ucu dirençsiz düz telle bağlanmış olur. Akım dirençli yol olan L lambası yerine dirençsiz teli tercih eder; bu nedenle L lambası kısa devre olarak söner.

2. Başlangıçta potansiyel $V/2$ olan K lambası, L söndükten sonra üretecin tüm $V$ potansiyelini tek başına kullanır. Üzerindeki gerilim arttığı için K lambasının parlaklığı artar.

Doğru Cevap: C

Çözüm:

Ohm Yasasına ($V = I \cdot R$) göre devreden geçen ana kol akımı:

$$I = \frac{V}{R} = \frac{24\text{ V}}{4\ \Omega} = 6\text{ A}$$

Ampermetre devreye seri bağlı olduğu için devreden geçen bu $6\text{ A}$'lik akımı ölçer.

Doğru Cevap: D

Çözüm:

Bir pilin tükenme süresi, **üzerinden çekilen akım miktarı ile ters orantılıdır** ($t \propto \frac{1}{I_{\text{pil}}}$).

• 1. Devrede lamba gerilimi $V$'dir. Akım $I$ olup tek pil bu $I$ akımının tamamını sağlar. Süre: $t_1 \propto \frac{1}{I}$

• 2. Devrede piller paralel bağlı olduğundan devrenin toplam gerilimi yine $V$'dir ve lambadan $I$ akımı geçer. Ancak paralel 2 pil bu akımı paylaşır ($I_{\text{pil}} = I/2$).

Pillerden yarı yarıya akım çekildiği için 2. devredeki piller 2 kat daha uzun süre dayanır: $t_2 = 2t_1$.

Doğru Cevap: B

Çözüm:

Bir lambanın parlaklığı, lambanın elektriksel gücü ($P$) ile doğru orantılıdır. Özdeş lambalarda dirençler eşit olduğu için güç bağıntısından ($P = I^2 \cdot R = \frac{V^2}{R}$) lambanın üzerindeki akım veya gerilim arttıkça parlaklık da artar.

Doğru Cevap: C

Çözüm:

1. Isıtıcının gücü kW cinsinden: $P = 1000\text{ W} = 1\text{ kW}$

2. Bir günde harcanan zaman: $t_{\text{gün}} = 2\text{ saat}$

3. 30 günde toplam çalıştırılma süresi: $t_{\text{toplam}} = 30 \cdot 2 = 60\text{ saat}$

Elektriksel enerji formülü ($E = P \cdot t$):

$$E = 1\text{ kW} \cdot 60\text{ saat} = 60\text{ kWh}$$

Doğru Cevap: C

Çözüm:

1. Reosta sürgüsü 1 yönünde çekildiğinde, akımın reosta telinde katettiği yol kısalır. Akımın katettiği yol azaldığı için reostanın direnci ve devrenin eşdeğer direnci azalır.

2. Ohm yasasına ($I = V / R_{\text{eş}}$) göre devrenin eşdeğer direnci azaldığı için ana koldan geçen akım artar. Lambadan geçen akım arttığı için lambanın parlaklığı artar.

Doğru Cevap: B

Çözüm:

Bir iletkenin direnci $R = \rho \cdot \frac{L}{A}$ formülü ile verilir.

• Tel ortadan ikiye katlandığında boyu yarıya iner: $L' = \frac{L}{2}$

• İki kat çakıştığı için kesit alanı 2 katına çıkar: $A' = 2A$

Yeni direnç:

$$R' = \rho \cdot \frac{L/2}{2A} = \frac{1}{4} \cdot \left(\rho \cdot \frac{L}{A}\right) = \frac{R}{4}$$

Doğru Cevap: A

Çözüm:

Voltmetrenin iç direnci sonsuz büyük kabul edildiği için, bir devre elemanına **seri bağlandığında o koldan akım geçmesini engeller** (o kolu açık devre yapar). Bu yüzden D seçeneğindeki "yüksek akım geçmesini sağlar" ifadesi kesinlikle yanlıştır.

Doğru Cevap: D

Çözüm:

1. Devrede K lambası ana kol üzerinde yer alır ve devrenin toplam akımı ($I$) K lambasının üzerinden geçer.

2. Ana koldan gelen bu akım daha sonra paralel bağlı L ve M kollarına eşit olarak bölünür ($I/2$ ve $I/2$).

K lambasından geçen akım ($I$), L ve M lambalarından geçen akımdan ($I/2$) daha büyük olduğu için **en parlak K yanar**. L ve M lambalarından eşit akım geçtiği için parlaklıkları eşittir ($P_K > P_L = P_M$).

Doğru Cevap: E